بابا صفرى

274

اردبيل در گذرگاه تاريخ ( فارسى )

گسترده شدن در مقبرهء نياى بزرگ خاندان صفوى ، كه شاه اسماعيل نيز در آن به خاك رفته ، بافته شده است . در بالاى متن قالى ، چسبيده بحاشيه ، مستطيلى است كه در آن بيتى از حافظ آمده است و تاريخ 946 دارد كه مقارن سيزدهمين سال سلطنت شاه طهماسب مىباشد . زمينهء ترنج زرد طلائى است با شاخ و برگ اسليمى و گلهاى ريز نقش آميخته با اسليمىهاى مارى و دهن اژدرى بر گلهاى سرخ و آبى . و اما رنگ خود متن لاجوردى است با شاخ و برگ درهم پيچيدهء زرد و سرخ و گلهاى ريز به همين دو رنگ . نقش گل و شاخ و برگ در نهايت ظرافت است . حاشيهء بزرگ عبارت است از يك رشته قابهاى كشيده با نقش اسليمى مارى و گل و برگ ريز ، كه يك در ميان در فاصلهء دو قاب كوچكتر تقريبا گرد ، كه گلى چهار برگ در وسط دارد ، قرار گرفته است . حاشيهء باريك داخلى نيز از اسليمىهاى كوچك ، كه يك در ميان رو بدرون و بيرون دارند ، تشكيل شده است . هيچگونه نقش جاندار در اين قالى نيست و زيبائى آرامش بخشى دارد كه سرشار از شكوه و عظمت است » « 1 » . مؤلف اين كتاب در جاى ديگرى مينويسد : « در برخى از قاليها نام استادكارى كه قالى زير نظر وى بافته شده و نام شهرى كه بدان منسوب است آمده است از جمله در قالى مقبرهء شيخ صفى الدين اردبيلى گذشته از تاريخ 946 ، نام بافندهء آن مقصود كاشانى ذكر شده است . اما پشم اين قالى كه براى گسترده شدن در اردبيل بافته شده از جنس پشم گوسفندان آذربايجان است و باحتمال بسيار اين قالى كار شمال باخترى ايران است نه كاشان » . كتاب ديگرى بنام « تاريخ صنايع ايران » دربارهء نقشه‌هاى مختلف قالى نوشته است « مهمتر از همه طرحى است كه در وسط ترنجى دارد . نمونهء خيلى مشهور اين قسم نقشه ، قالى مسجد اردبيل است كه فعلا در موزهء ويكتوريا و آلبرت در لندن مىباشد . آن فرش قالى بزرگى است كه طول آن يازده متر و نيم و عرض آن قدرى كمتر از پنج متر و نيم است ( 5 ر 34 در 5 ر 17 فيت ) . از روى تخمين معين كرده‌اند كه اين قالى

--> ( 1 ) - قالى ايران . م . د . م آذين . تهران . 1344 .